Αυτό το ερευνητικό επεισόδιο από τη σειρά ντοκιμαντέρ μας μάς μεταφέρει στο Περού, στις Άνδεις — εκεί όπου, πάνω σε μια στενή ορεινή ράχη σε υψόμετρο 2.400 μέτρων, στέκει το Μάτσου Πίτσου, η χαμένη πόλη των Ίνκα.
Το Μάτσου Πίτσου μοιάζει σαν να μην «χτίστηκε», αλλά να «συναρμολογήθηκε» προσεκτικά από γρανίτη: πέτρινα σπίτια, ναοί και πλατείες κολλημένοι στην πλαγιά, με αρμούς ανάμεσα στους λίθους τόσο ακριβείς ώστε να μη χωρά ούτε λεπτή λεπίδα. Και όσο περισσότερο το παρατηρείς, τόσο πιο έντονο γίνεται το ερώτημα: πώς το κατάφεραν χωρίς σύγχρονη τεχνολογία — χωρίς γερανούς, χωρίς χαλύβδινα καλώδια, χωρίς σιδερένια πριόνια και χωρίς τροχοφόρα μέσα μεταφοράς που θα μπορούσαν να λειτουργήσουν σε τέτοιο υψόμετρο και σε τόσο απότομο έδαφος; 2.400 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας Στο βίντεο αναλύουμε βήμα προς βήμα πώς θα μπορούσε να είχε οργανωθεί η κατασκευή του Μάτσου Πίτσου: γιατί οι Ίνκα επέλεξαν ακριβώς αυτή τη ράχη, πώς ο ηγεμόνας Πατσακούτι μετέτρεψε μια άγρια κορυφή σε κλειστή βασιλική κατοικία και τι κρύβει το «αόρατο» μέρος της πόλης. Μιλάμε για τα θεμέλια, τα στρώματα χαλικιού και άμμου, τα υπόγεια κανάλια και τα συστήματα αποστράγγισης που απομακρύνουν τα νερά των καταρρακτωδών βροχών ώστε η πόλη να μην γλιστρήσει στον γκρεμό. Για το Μάτσου Πίτσου αυτό ήταν ζωτικής σημασίας: η βροχή, η ομίχλη και οι καταιγίδες είναι συνηθισμένες εδώ, και ακριβώς η μηχανική που κρύβεται μέσα στο βουνό είναι αυτή που κρατά την πόλη σταθερή μέχρι σήμερα. Ένα ξεχωριστό μέρος είναι αφιερωμένο στην τεχνολογία λιθοδομής των Ίνκα. Ο γρανίτης εξορυσσόταν κοντά, σε τοπικά λατομεία, με το σχίσιμο του βράχου μέσω ξύλινων σφηνών και νερού. Όμως το μεγάλο μυστήριο του Μάτσου Πίτσου βρίσκεται στην επεξεργασία και στην προσαρμογή των λίθων: ξηρή δόμηση χωρίς κονίαμα, πολυγωνικές επιφάνειες, προεξοχές και εγκοπές — ένα πέτρινο «παζλ», όπου κάθε μπλοκ έχει μοναδικό σχήμα. Αυτοί οι τοίχοι λειτουργούν σαν αμορτισέρ: κατά τους σεισμούς οι λίθοι μετακινούνται χωρίς να καταρρέουν και έπειτα επιστρέφουν στη θέση τους. Γι’ αυτό το Μάτσου Πίτσου έχει αντέξει αιώνες σεισμικής δραστηριότητας στις Άνδεις και διατηρεί αρχιτεκτονική που φαίνεται σύγχρονη ακόμη και σήμερα. Παρουσιάζουμε επίσης τους «κρεμαστούς κήπους» — τις αναβαθμίδες των Ίνκα που περιβάλλουν το Μάτσου Πίτσου. Δεν πρόκειται για διακόσμηση, αλλά για σύστημα επιβίωσης: ένα στρώμα λίθων, ένα στρώμα χαλικιού, ένα στρώμα άμμου και μόνο στην κορυφή το χώμα. Οι αναβαθμίδες σταθεροποιούν την πλαγιά, ρυθμίζουν την υγρασία και δημιουργούν μικροκλίμα που επιτρέπει την καλλιέργεια καλαμποκιού και άλλων καλλιεργειών σε τέτοιο υψόμετρο. Δίπλα βρίσκεται ακόμη ένα θαύμα: το υδραγωγικό σύστημα του Μάτσου Πίτσου. Ένα πέτρινο κανάλι με ακριβώς υπολογισμένη κλίση μεταφέρει το νερό από μια ορεινή πηγή σε μια αλυσίδα από κρήνες και δεξαμενές, με καθαρό διαχωρισμό του πόσιμου νερού από την αποστράγγιση. Η ιστορία της ανακάλυψης προσθέτει ένταση, όπως αρμόζει σε ένα καλό ντοκιμαντέρ. Τον Ιούλιο του 1911, ο εξερευνητής Χάιραμ Μπίνγκαμ ανέβηκε σε ερείπια κρυμμένα από την ομίχλη και τη ζούγκλα — και ο κόσμος άκουσε ξανά το όνομα Μάτσου Πίτσου. Εξηγούμε γιατί η πόλη έμεινε για αιώνες εκτός του οπτικού πεδίου των κονκισταδόρων, πώς συγχέθηκε με τη Βιλκαμπάμπα και πώς τα άρθρα και οι φωτογραφίες μετέτρεψαν το Μάτσου Πίτσου σε παγκόσμια αίσθηση. Αγγίζουμε επίσης τις διαμάχες γύρω από τα ευρήματα και την επιστροφή τους στο Περού. Δεν παρουσιάζουμε μία εκδοχή ως απόλυτη αλήθεια. Στο επεισόδιο συγκρίνουμε υποθέσεις, εξετάζουμε τι επιβεβαιώνεται από τις ανασκαφές και τις παρατηρήσεις και τι παραμένει αμφιλεγόμενο. Και όπου δεν υπάρχουν οριστικές απαντήσεις, δείχνουμε ειλικρινά γιατί — και ποιες λεπτομέρειες του Μάτσου Πίτσου εξακολουθούν να διχάζουν τους επιστήμονες μέχρι σήμερα. Στο τέλος προκύπτει μια ολοκληρωμένη εικόνα: το Μάτσου Πίτσου ως ένα αυτόνομο ορεινό σύμπλεγμα, όπου θρησκεία, αστρονομία και μηχανική ενώνονται σε ένα ενιαίο σχέδιο — από τον Ναό του Ήλιου και τον προσανατολισμό των παραθύρων έως το Ιντιουατάνα, την «πέτρα στην οποία δένεται ο ήλιος». Αν σας ενδιαφέρουν τα ντοκιμαντέρ για αρχαίους πολιτισμούς, την αρχαιολογία, το Περού και τα μυστήρια της κατασκευής χωρίς σύγχρονη τεχνολογία, αυτό το επεισόδιο προσφέρει γεγονότα, εκδοχές και ξεκάθαρη λογική για το πώς θα μπορούσε να δημιουργηθεί μια πόλη στα 2.400 μέτρα υψόμετρο — και γιατί εξακολουθεί να προκαλεί τη σύγχρονη επιστήμη.